Dogodilo se na današnji dan – 6. januar

53

Božić, dan kada se veruje da je rođen Isus, 7. januara obeležavaju pravoslavne crkve koje se drže starog, julijanskog kalendara. To su Jerusalimska partijaršija, Srpska pravoslavna crkva, ruska, makedonska, gruzijska crkva i Sveta Gora. Zajedno sa Uskrsom i Duhovima (Sveta trojica), Božić spada u tri najveća hrišćanska praznika. Božicno slavlje u crkvama počinje danas na Badnji dan, i trajaće naredna tri dana.


Samuel Morse bio je američki pronalazač i slikar. Nakon što mu je umrla supruga, a on joj nije stigao na pogreb jer nije na vrijeme saznao, ostavio se slikanja i počeo tražiti sredstvo brze komunikacije na daljinu. Konstruisao je praktično upotrebljiv električni telegrafski aparat koji je uspješno testiran na današnji dan 1838. Na njegov prijedlog izgrađena je i puštena u promet i prva telegrafska linija. Morseov telegraf, prilagođen poljskim uslovima, ubrzo je kao Morseov kod primijenjen u vojne svrhe, što je uslovljavalo razvitak vojne telegrafije. Morseov kod dugo je bio osnovni jezik telegrafske komunikacije, a još uvijek je standard za ritmični prijenos podataka.


Maria Montessori bila je italijanska liječnica, pedagoginja i feministica, a najpoznatija je po tome što je tvorac Montessori pedagoške metode. Kao prva žena upisala je krajem 19. vijeka smijer medicine na Univerzitetu u Rimu, a 1896. postala prva žena doktor u Italiji. Još tokom studija počela ju je zanimati dječja pedagogija i psihologija, a nekoliko godina kasnije postaje docent za pedagogiju, antropologiju i psihologiju. Na današnji dan 1907. otvorila je Dječju kuću u San Lorenzu u kojoj je razvila metodiku rada s djecom s metalnom retardacijom. Montessori je tri puta predlagana za Nobelovu nagradu za mir, a u njezine najvažnije doprinose novoj pedagogiji spadaju poučavanje djece u tri dobne skupine, priznavanje djece kao osobe koje su u stanju donositi vlastite odluke i važnost razvoja “upijajućeg uma”.


Pojam Šestojanuarska diktatura odnosi se na monarhističku diktaturu koju je 6. januara 1929. u Kraljevini SHS uveo kralj Aleksandar I. Karađorđević. Raspušten je parlament, zabranjen rad svih političkih stranaka, uvedena je stroga cenzura, a politički protivnici su ne samo zatvarani, već i ubijani. Zavladala je ideologija “integralnog jugoslavenstva” i promijenjeno ime države u Kraljevina Jugoslavija. Zemlja je administrativno podijeljena u devet banovina koje ne slijede istorijske granice, s ciljem da se istorijske pokrajine razbiju. Zabranjeni su svi nacionalni simboli (zastave, grbovi, himne) i rad svih “plemenskih” (nacionalnih) organizacija. 1931. kralj je pod pritiscima odustao od otvorene diktature, ali zapravo se ništa nije promijenilo. Donesen je Oktroirani ustav i provedeni formalni parlamentarni izbori. Godine 1934. kralj Aleksandar ubijen je u Marsejskom atentatu. Parlamentarizam je formalno ponovo uspostavljen, ali Oktroirani ustav je ostao na snazi sve do raspada Jugoslavije 1941. godine.


Majka Terezija bila je časna sestra rođena u albanskoj katoličkoj porodici. S 18 godina odlučila je posvetiti život Bogu i ušla u red irskih sestara, specijalizovan za misije u Bengalu u Indiji. Na današnji je dan 1929. stigla u Calcuttu kako bi mogla pomoći najbolesnijim i najsiromašnijim ljudima u toj zemlji. Nakon što je podučavala niz godina u jednoj školi u Calcutti, osnovala je družbu Sestara misionarki ljubavi koje djeluju među siromašnima, bolesnima i umirućima. 1979. godine dobila je Nobelovu nagradu za mir, a umrla je 1997. u Calcutti. Papa Ivan Pavao II. proglasio ju je sveticom.


Od rođenih na današnji dan treba spomenuti Ivanu Orleansku, francusku heroinu rođenu 1412. 1913. rođena je američka glumica Loretta Young, a 1954. britanski redatelj Anthony Minghella. Rowan Atkinson, glumac poznat po ulozi u seriji Mr. Bean, rođen je 1955., a bosanskohercegovački glumac Enis Bešlagić 1975. godine.