Dogodilo se na današnji dan – 29. maj

51

Turska vojska sa sultanom Mehmedom II. na čelu 1453. godine zauzela je Konstantinopol, prijestolnicu moćnog Bizantskog carstva, čiji je zadnji car Konstantin XI. Paleolog i sam junački poginuo u zadnjem obrambenom jurišu. 12. aprila 1453. otomanske trupe, kojih je bilo oko 150 hiljada, zatvorile su obruč oko grada u kojem se nalazilo 8 do 9 hiljada vojnika i oko 50 hiljada stanovnika koji su takođe pomagali u obrani. Nakon 53 dana bombardiranja, pokušaja kopanja tunela i brojnih neuspjelih juriša, Turci i njihovi saveznici uspjeli su se probiti u grad kroz jedan od manjih ulaza nakon čega je poginuo car Konstantin što je i simbolički označilo i kraj mileniumskog Bizantskog carstva. Grad je na jedan dan, suprotno tradiciji koja je tolerisala tri, prepušten pljačci tokom koje je na hiljade stanovnika silovano, porobljeno i ubijeno. Pad Carigrada, kako su ga zvali slavenski narodi, imao je dalekosežne posljedice, jer su se Turci konačno utvrdili na Balkanu i više ih ništa nije moglo spriječiti u njihovom pohodu na Europu, koji će se završiti tek pod Bečom 1683. Kao posljedica ovog događaja, Zapadnu Europu su preplavili učeni ljudi iz Bizanta koji su sa sobom donjeli znanja iz antike i s Istoka, što je kasnije u velikoj mjeri potaknulo pojavu humanizma i renesanse.

Austro-ugarskom nagodbom, poznatom i pod nazivom Ausgleich (kompromis), kojom je osigurana ravnopravnost Mađarske u državnopravnim odnosima s Austrijom, 1867. godine stvorena je Austro-Ugarska monarhija. Carska i kraljevska dvojna monarhija Austro-Ugarska bila je višenacionalna srednjeeuropska država u s vladarima iz kuće Habsburg, a u njoj su živjeli Nijemci, Italijani, Furlani, Ladini, Hrvati, Mađari, Poljaci, Rumunji, Rusini, Slovaci, Česi, Srbi, Slovenci i drugi manji narodi. Nakon što je Pruska 1866. u bitci kod Sadowe porazila Njemački savez s Austrijom na čelu i time uzrokovala njegov raspad, kuća Habsburg smatrala je nužnim postizanje dogovora s Mađarskom, čije je težnje za nezavisnošću uz pomoć Rusije ugušila 1849. Nova dvojna monarhija bila je savez jednakopravnih država Austrije i Mađarske, sa zajedničkim vanjskim poslovima, vanjskom trgovinom i vojskom te habsburškim carem kao državnim poglavarom ustavne monarhije što se, kao državno uređenje, često naziva realnom unijom. Prema osnivanju Austro-Ugarske negativno su se odnosili drugi narodi višenacionalne države. Posebno su Slaveni smatrali svoje interese zanemarenima, što je dovelo do stalnih napetosti u odnosima s carskom vlašću. Tek je pred kraj prvog svjetskog rata, početkom oktobra 1918. Karlo IV. (I.) “Manifestom naroda” dao jednaka prava svim narodnostima. Manje od mjesec dana kasnije potpisano je primirje, Austro-Ugarska je poražena, a Čehoslovačka, Poljska, Banatska Republika i Država SHS proglasili su nezavisnost čime je dvojna monarhija de facto prestala postojati.

Novozelandski planinar Sir Edmund Percival Hillary, koji je ranije bio pčelar i Nepalac Tenzing Norgay 1953. godine osvojili su 8.848 metara visoki Mount Everest (lokalno zvan Chomo-lungma), najviši vrh Himalaja i time postali prvi ljudi u istoriji koji su se popeli na ‘krov svijeta’. Prvi pokušaji osvajanja vrha Mount Everesta datiraju u rane ’20.-e godine prošlog vijeka, no svi su bili neuspješni. Edmund Hillary je po prvi put otišao na Himalaju 1951.. Tokom te ekspedicije s Ericom Shiptonom istraživao je južni pristup vrhu. 1952. vrh je pokušala osvojiti švicarska ekspedicija predvođena Raymondom Lamberom. U toj ekspediciji bio je sherpa Tenzing Norgay. Lamber i Norgay su se tada uspeli na 8.595 m nadmorske visine. 1953. Hillary se priključio Britanskoj ekspedicij koja je pod vodstvom Johna Hunta krenula iz Kathmandua prema Bhagaonu. Nakon 17 dana pješaćenja ekspedicija je došla do Thyangbochea u Solu Khumbu. 12. aprila 1953. uspostavljena je baza. Prvu prepreku predstavljao je ledenjak Khumbu. Bilo je potrebno nekoliko dana da se uspostavi put preko ledenjaka. 21. maja Wilfred Noyce i Annullu su se uspeli na Južno sedlo (Južni prijevoj). 26. maja Tom Bourdillon i Charles Evans su krenuli prema vrhu opremljeni bocama s kisikom. Na južnoj padini su shvatili da se zbog nedostatka vremena neće uspjeti popeti na vrh te su se vratili u kamp. 28. maja Edmund Hillary i Tenzing Norgay su krenuli u osvajanje vrha. Na 8.503 m uspostavili su visinski kamp, a 29. maja 1953. krenuli su iz Kampa IX u 6:30 sati da bi se u 11:30 uspeli na vrh postavši tako prvi ljudi koji su se uspeli na ‘krov svijeta’. Zanimljivo je da su se Hillary i Tenzing uspeli na vrh samo dan prije krunidbe kraljice Elizabethe II te je vijest objavljena prije same krunidbe. Hillary je proglašen vitezom, a Norgayi je dobio medalju kralja Georga najviše britansko civilno odlikovanje. Preko noći Hillary je postao ‘zvijezda’ iako je on uvijek isticao kako je njegov uspjeh, uspjeh cijele ekspedicije a ne njega kao pojedinca. Sam sebe Hillary je nakon uspjeha opisao kao ‘entuzijastičnog planinara umjerenih sposobnosti koji je bio spreman naporno raditi te je imao potrebnu imaginaciju i odučnost.

Na stadionu Heysel u Bruxellesu 1985. godine, prije početka finala Kupa europskih prvaka u fudbalu između italijanskog Juventusa i engleskog Liverpoola, došlo je do jedne od najvećih tragedija u istoriji fudbalskih utakmica. Na dan finala na stadionu se skupilo oko 60 hiljada navijača, od toga 25 hiljada Italijana i jednako toliko Engleza. Veliki broj italijanskih navijača se domogao ulaznica za sektor koji je bio u dodiru s najekstremnijim Liverpoolovim navijačima. Belgijska policija je nakon prve tučnjave između sektora postavila zaštitnu žičanu ogradu, koju je čuvao manji odred policije. Navijači su se nakon toga počeli gađati komadima dotrajalih betonskih tribina, a sukob je eskalirao kada je veća grupa Liverpoolovih navijača preskočila i probila zaštitnu ogradu, ušavši u sektor s Italijanima. Bježeći pred njima, Juventusovi navijači su nagrnuli na vanjski zid stadiona, koji se pod njihovom težinom srušio pri čemu je poginulo 39 ljudi (32 Talijana, 4 Belgijanca, 2 Francuza i jedan Irac), a preko 600 je bilo povrijeđeno. U haosu koji je nastao, navijači Juventusa na drugom kraju stadiona su krenuli u odmazdu prema Liverpoolovim navijačima, sukobivši se s belgijskom policijom koja im se ispriječila na putu. Uprkos tragediji, utakmica je odigrana jer se smatralo da će njezino otkazivanje izazvati još veće nerede. Kapetani obje ekipe, Gaetano Scirea i Phil Neal, apelirali su na navijače da zadrže mir, ali su neredi u manjoj mjeri nastavljeni i dva sata nakon prvog sučevog zvižduka, a stadion je bio pod velikom opsadom policije. UEFA je zbog izgreda kaznila Engleski fudbalski savez i engleske klubove dotad neviđenim mjerama. Engleski klubovi su dobili trogodišnju zabranu takmičenja u UEFA-inim kupovima, a Liverpool čak pet godina. I država se, tj. tadašnja ‘čelična’ premijerka, odlučila obračunati s huliganstvom pa su zakonske kazne, od novčanih, preko zabrane posjeta utakmica do zatvorskih, postale sve češće, a nakon više od deset godina te prakse postiglo se da je red na engleskim fudbalskim stadionima danas došao do ‘pozorišnog’ nivoa.

Američki političar John F. Kennedy, 35. po redu i vjerojatno najomiljeniji predsjednik Sjedinjenih Američkih Država, mladi demokrat koji je 1960., usred napetih hladnoratovskih odnosa u svijetu izabran na dužnost predsjednika, inicijator uvođenja rasne jednakosti i umjerene vanjske politike koja je rezultovala sklapanjem Moskovskog sporazuma o zabrani nuklearnih eksperimenata, tragično ubijen u atentatu koji ni danas nije potpuno razriješen, rođen je u Brooklineu u Massachusettsu 1917. godine.

Američka glumica Annette Bening, dobitnica nagrada Zlatni globus, BAFTA i nagrade Ceha filmskih glumaca, a više puta nominovana za Oscara, supruga glumca Warrena Beattya, zapamćena po ulogama u The Great Outdoors, Postcards from the Edge, Guilty by Suspicion, The American President, Love Affair, American Beauty, Being Julia, Mrs. Harris, Running with Scissors, te drugim filmovima, rođena je 1958. godine u Topeki u Kanzasu.

Engleska glumica i pjevačica Melanie Brown, poznatija kao Mel B ili Scary Spice, jedna petina megapopularne grupe Spice Girls koja je svojim prvijencem Wannabe osvojila svijet 1994. i nastavila ‘žariti i paliti’ do razilaženja 2001., nakon čega je ostvarila uspješnu solo karijeru, a 2007. opet zapjevala u ponovno okupljenoj grupi, rođena je u Leedsu 1975. godine.

OSTAVI KOMENTAR

Unesite komentar
Unesite Vaše ime