Dogodilo se na današnji dan – 30. jul

55

1419. – Upadom husita – antirimokatoličkih i antinjemačkih sljedbenika češkog vjerskog reformatora Jana Husa – u Gradsku vijećnicu u Pragu i izbacivanjem kroz prozor članova praške gradske uprave, sastavljene od Nijemaca, u Češkoj je izbio husitski ustanak. Husiti su odbili da priznaju njemačkog cara Sigismunda Prvog za češkog kralja, pa je on s papom pokrenuo protiv njih “krstaški rat” koji je trajao do 1436. godine. Husiti su Nijemcima nanijeli niz poraza, čak su prodirali duboko u Njemačku, pokrećući na ustanak i njemačke seljake, ali su na kraju poraženi zbog međusobnih podjela i sukoba. Husitski pokret je znatno oslabio njemački uticaj u Češkoj, što je omogućilo češki nacionalni razvitak i kasnije osamostaljenje.

1511. – Rođen italijanski slikar, arhitekta i pisac Đorđo Vazari, jedan od osnivača istorije umjetnosti. Radio je na mnogim građevinama i naslikao veliki broj fresaka i slika u rimskim i firentinskim crkvama i palatama. Njegove biografije italijanskih umjetnika od 13. do 16. vijeka glavni su izvor za proučavanje italijanske renesansne umjetnosti.

1771. – Umro engleski pisac Tomas Grej, pjesnik klasicističke škole, koga ljubav prema prirodi, dubina osjećanja i simpatije za običnog čovjeka čine pretečom romantizma. Napisao je malo pjesama, ali zauzima visoko mjesto u engleskoj literaturi, zahvaljujući savršenoj formi stihova, a “Elegija napisana na seoskom groblju” jedna je od najljepših pjesama na engleskom jeziku. Njegovu romantičnu pjesmu “Bard” na srpski jezik prepjevao je Jovan Jovanovi – Zmaj.

1784. – Umro francuski filozof i pisac Denis Didro, kritičar religioznog morala i nosilac prosvjetiteljske misli u predrevolucionarnoj Francuskoj, inspirator i glavni urednik velike francuske “Enciklopedije”, objavljene između 1751. i 1772. u 28 tomova. Kao protivnik starih autoriteta i tradicije, znatno je uticao na raspoloženje građanstva u borbi protiv feudalnog i apsolutističkog režima. U filozofskim raspravama razvijao je materijalističko-naturalističke ideje, a esejima i književnim djelima zalagao se za novu kulturu, zasnovanu na racionalnim principima. Djela: “Pismo o slijepima na pouku onima koji vide”, “Razgovor Dalambera i Didroa”, “Misli o tumačenju prirode”, “Dalamberov san”, “Žak fatalista”, “Ramoov sinovac”, “Saloni”.

1818. – Rođena engleska spisateljica irskog porijekla Emili Bronte, koja se proslavila romanom “Orkanski visovi”.

1863. – Rođen američki automobilski magnat Henri Ford, proizvođač i konstruktor koji je najviše doprinio naglom razvoju automobilizma. Prve “benzinske kočije” konstruisao je 1896, a od 1899. se bavio proizvodnjom automobila, kasnije i traktora. Prvi je uveo lančani sistem i serijsku proizvodnju, a 1908. je stvorio “model T”, prvi “narodni automobil”.

1898. – Rođen engleski vajar Henri Mur, jedan od najvećih skulptora 20. vijeka, inostrani član Srpske akademije nauka i umjetnosti. Inspirisao se arhaičnom i primitivnom umjetnošću, naročito u predkolumbovskoj epohi. Pod uticajem španskog slikara Pabla Ruisa Pikasa i francuskog vajara rumunskog porijekla Konstantina Brankušija, težio je sintezi apstraktnih oblika i nadrealističkih psiholoških istraživanja.

1898. – Umro njemački državnik Oto fon Bizmark – Šenhauzen, nazvan “gvozdeni kancelar”, koji je “krvlju i gvožđem” ujedinio njemačke države. Postao je 1862. kancelar Pruske, 1864. je u savezu s Austrijom napao Dansku i osvojio Šlezvig, a onda se okrenuo protiv Beča i 1866. porazio Austriju, što mu je omogućilo da s Pruskom ujedini sjeverne njemačke državice u Sjevernonjemački savez. Isprovocirao je njemačko-francuski rat i poslije pobjede nad Francuskom proglasio je početkom 1871. Njemačku carevinom, a Vilhelma Prvog carem. Suzbijao je separatizam njemačkog rimokatoličkog juga, gušio političke slobode i radnički pokret, a 1878. izdao je “Izuzetni zakon”, kojim je socijaldemokratiju stavio van zakona. Zbog sve veće nepopularnosti i neslaganja s novim carem Vilhelmom Drugim, 1890. je predao vlast poslije 28 godina gotovo neograničene vladavine.

1921. – Skupština Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca donijela Zakon o zaštiti države, kojim je Komunistička partija Jugoslavije kao prevratnička organizacija stavljena van zakona, njeni poslanici lišeni mandata, a propaganda komunizma proglašena zločinom.

1930. – Urugvaj u Montevideu, pobjedom u finalu Prvog svjetskog fudbalskog prvenstva nad Argentinom sa 4:2, postao prvi svjetski šampion. Prethodno je u utakmici igranoj pod potpuno neregularnim okolnostima u polufinalu sa 6:1 pobijedio Jugoslaviju, sastavljenu samo od igrača iz Beograda, jer su klubovi iz Zagreba, Sarajeva i Subotice odbili da daju fudbalere. Jugosloveni su poveli s 1:0, potom im je poništen regularan drugi gol, a onda je sudija priznao Urugvaju izjednačujući gol, postignut pošto je jedan policajac ubacio u teren loptu prethodno izbačenu u aut!

1945. – Američku krstaricu “Indijanapolis” u Drugom svjetskom ratu potopila japanska podmornica, usmrtivši više od 800 ljudi.

1948. – Pod pritiskom komunista, čija je dominacija postajala sve očiglednija, mađarski predsjednik Zoltan Tildi prinuđen da podnese ostavku.

1966. – Engleska pobjedom nad Njemačkom rezultatom 4:2 u finalu Svjetskog fudbalskog prvenstva, odigranom na londonskom stadionu “Vembli”, prvi put postala prvak svijeta.

1971. – U japanski putnički “boing 727” udario borbeni avion, izazvavši smrt 162 osobe.

1974. – Turska, Grčka i Velika Britanija poslije invazije turske armije potpisale sporazum o prekidu vatre na Kipru.

1975. – U Helsinkiju počela Konferencija o evropskoj bezbjednosti i saradnji koja je okupila državnike 35 zemalja, uključujući lidere SSSR i SAD. Glavni cilj skupa bilo je osiguranje mira u Evropi.

1980. – Poslije 74 godine britansko-francuske uprave pacifički arhipelag Novi Hebridi stekao nezavisnost pod imenom Republika Vanuatu.

1989. – General Vojćeh Jaruzelski poslije osam godina napustio položaj šefa vladajuće komunističke partije, a novi lider poljskih komunista postao je njegov prijatelj i štićenik Mječislav Rakovski.

1990. – Član britanskog parlamenta, konzervativac Jan Gau, blizak saradnik premijera Margaret Tačer, poginuo od eksplozije bombe koju je u automobil podmetnula Irska republikanska armija.

1993. – Lideri Muslimana, Srba i Hrvata iz BiH postigli na mirovnim pregovorima u Ženevi dogovor o “uniji”, prema kojem bi bivšu Bosnu i Hercegovinu činile tri etničke republike.

1997. – Dvojica arapskih islamskih terorista-samoubica u Jerusalimu usmrtila 18 ljudi, ranivši pri tome još najmanje 170 prolaznika.

2007. – Preminuo veliki švedski režiser Ingmar Bergman.

2008. – Britanska regulatorna agencija za komunikacije “Ofkom” kaznila Bi-Bi-Si zbog objavljivanja lažnih pobjednika na kvizovima i takmičenjima emitovanim na televiziji i radiju.

OSTAVI KOMENTAR

Unesite komentar
Unesite Vaše ime